Sunday, August 21, 2005

My unpublished Article

Zachowana korespondencja zlikwidowanego Reichvereinigung der Juden in Deutschland w Berlinie ze swoimi mężami zaufania na Górnym Śląsku w latach 1943-1944 - ostatnie dni Zagłady- na podstawie mikrofilmów Bundesarchiv Berlin.

Wspomniany statut Reichsvereinigung został opublikowany w języku niemieckim i znajduje się w Reichsgesetzblatt z 1939 r. [i]. Z lektury powyższego statutu wynika, iż powstała w lipcu 1939 r. organizacja okazała się być jedynym organem przedstawicielskim niemieckich i zagranicznych Żydów w III Rzeszy, która dysponowała majątkiem gmin żydowskich i wszystkich dotychczasowych organizacji żydowskich, zaś jej głównym zadaniem oprócz opieki społecznej i szkolnictwa była pomoc w emigracji Żydów. Koncentracja ta, jak się wydaje miała w przyszłości całkowicie posłużyć polityce eksterminacyjnej III Rzeszy i pomimo statutowej podlegości ministerialnej faktycznie organizacja ta podlegała organom tajnej policji państwowej (GeStaPo).

W archiwach na obszarze byłej Rejencji Opolskiej nie zachowały się żadne dokumenty dot. Żydów zrzeszonych w Reichvereinigung der Juden in Deutschland, jedynie wzmianki w kartotece Gestapo Oppeln świadczące o działalności zlikwidowanego w 1938 r. „Central Verein Oberschlesien” [ii]. Okazało się jednak, iż w zasobach Bundesarchiv w Berlinie znajdują się interesujące nas mikrofilmy zawierające korespondencję berlińskiej centrali Reichvereinigung z dwoma lokalnymi przedstawicielami tej organizacji, zwanymi również mężami zaufania - Alfred’em Israelem Traube’m zam. w Opolu przy ul. Szpitalnej 11 oraz Erich’em Israelem Schlesinger’em zam. w Gliwicach przy ul. Dolnych Wałów 17.

W dniu 23 sierpnia 1943 r. z centrali Reichvereinigung der Juden in Deutschland mieszczącej się przy Iranische Strasse 2 w Berlinie pisze Hans Israel Friedlaender pismo o sygn. III F 2 Dikt. Fr./Gr. do męża zaufania R.V. w Opolu Alfred’a Israela Traube’go zam. w Opolu, Hospital Strasse 11. Pismo dotyczy miesięcznego zasiłku w kwocie 40 RM dla Pani Mathilde Kluge przesłanego przekazem pocztowym do Opola. Pan Traube otrzymywał miesięczny zasiłek w kwocie 30,50 RM [iii]. Za miesiąc ten sam urzędnik centrali przedłużył wypłacanie zasiłku dla tych samych osób, z tą jednak różnicą, iż w piśmie z dnia 24 września 1943 r. o sygn. III F2 podane zostały opolskie adresy korzystających z zasiłku : Mathilde Sara Kluge, Hindenburgstrasse 26 oraz Alfred Israel Traube, Hospitalstrasse 11 [iv]. W dniu 29 września 1943 r. mąż zaufania Traube z Opola zwraca się z prośbą o zapewnienie żydowskiego dentysty i informacje gdzie takowy na Górnym Śląsku się znajduje, gdyż nie było możliwe leczenie u nieżydowskiego lekarza dla Żydów w Opolu [v]. Pod koniec października Paul Israel Königsberger z centrali Reichvereinigung odpowiada, iż niestety żadnego dentysty żydowskiego na terenie Górnego Śląska już nie ma, ale jest w Gliwicach lekarz Dr med. Arthur Israel Blumenfeld zamieszkujący w Gliwicach na Wilhelmstrasse 1 a. [vi]. Kolejne pismo Alfreda Traube’go zostało wysłane w dniu 4 stycznia 1944 r. i jako dowód prowadzenia przez 3 osoby robót przy budowie nasypu kolejowego przytoczone in extenso :

„Fuer hiesige Arbeiten benoetige ist dringend : 2. Arbeitshosen, * Laenge 76 cm (* Schritt) 1. Anzug Groesse 46 zum tragen nach dem Arbeit. Die betr. Personen sind mit Gleisbau-Arbeiten beschaeftigt und Bitte jetz daher um [...] Kleidung [vii]”.

Oznaczało to, iż do tutejszych robót (w mieście Opolu) są koniecznie potrzebne dwie pary spodni roboczych o długości 76 cm oraz jedno ubranie garniturowe o rozmiarze 46 do noszenia podczas wspomnianych robót. Z powyższego pisma wynika, iż tutejsi Żydzi byli wykorzystywani do pracy przymusowej na kolei niemieckiej podległej „Reichsbahndirektion Oppeln”.

W odpowiedzi na pismo Traube’go urzednik centrali Reichvereinigung Hans Israel Friedlaender odpisuje 10 stycznia 1944 r., iż nie może udzielić mu pomocy ubraniowej gdyż „Kleiderkammer” w Berlinie została spalona. Wobec tego radzi zaopatrzyć się w ubrania robocze z pomocą pracodawcy [viii].

W tym samym miesiącu, a dokładnie 21 stycznia 1944 r. tenże Hans Friedlaender przesyła z Berlina pismo do Pani Appolonii Proskauer zam. w Opolu na ul. Wrocławskiej 40, które dotyczy pomocy dla jej syna Herberta Israela Proskauer’a oraz pomocy w płaceniu komornego od lutego 1944 r. w kwocie 18 RM. Pismo powyższe otrzymuje do wiadomości mąż zaufania R.V. Alferd Traube [ix]. Sprawa Apolonii Proskauer i jej syna Herberta stanowi treść pięciu stron innego mikrofilmu, którą to historię z końcowych miesięcy 1943 r. przytaczamy poniżej [x].

Pani Apolonia Proskauer zd. Gondro urodzona 4 lutego 1912 r. w Gosławicach pod Opolem (obecnie Opole - Gosławice) była górnośląską katoliczką, która wyszła za mąż za górnośląskiego Żyda Proskauer’a i owdowiała pozostając sama z synem Herbertem ur. 21 lutego 1934 r. w Opolu. Nie mogąc od nikogo otrzymać pomocy zwróciła się ona do Reichsvereinigung w dniu 28 sierpnia 1943 r. [xi]. W dniu 23 grudnia 1943 r. zakupiła dla swego syna u miejscowgo sklepikarza Dlugosch’a płaszcz i garnitur na sumę 83 RM, a zakup ten został zrefundowany przez Reichsvereinigung w Berlinie [xii].

W dniu 6 czerwca 1944 r. mąż zaufania RV z Gliwic wysłał do berlińskiej centrali rozrachunek za miesiąc kwiecień b.r. i prośbę o wsparcie Mariana Goldfeder’a, natomiast w piśmie przewodnim donosi o wykorzystywaniu „niepełnych Żydów” tzw. „Mischlinge” do robót organizowanych przez Organizację Todt’a oraz pyta o kierowanie pism do krewnych przebywających w getcie w Terezinie oraz możliwość przesyłania im paczek. Równocześnie donosi on, iż uwięziono od stycznia 1944 r. następujące osoby : radcę prawnego Kochmann’a, Leo Israela Weissblum’a, Berhold’a Israela Fleischer’a, Miriam Sarę Foit i Abraham’a Kutscher’a, zaś starania męża zaufania RV nie odniosły skutku. W tym samym czasie następują przesiedlenia pozostałych Żydów w mieście Gliwice. A mianowicie Panią Rosa Sara Günther zd. Fink przeniesiono z Calidestrasse 110 na Mathiasstrasse 9 w Gliwicach. W Bytomiu Pani Olek zmarła [xiii]. Dodatkowo wśród materiałów Schlesinger’a figuruje maszynowo sporządzona notatka statystyczna z dnia 1 października 1944 r. z której wynika, iż tzw. „pełnych Żydów” w Gliwicach juz nie było[xiv].

Reichsvereinigung pracujący pod nadzorem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rzeszy i pod bezpośrednią kontrolą Gestapo oraz Służby Bezpieczeństwa Rzeszy a od września 1939 r. Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Jedna część zajmowała się szkolnictwem, inna pomomocą społeczną a jeszcze inna zatrudnieniem przymusowym oraz sprawą emigracji, relokacji i ewakuacji. Tzw. „Gemeindeabteilung” zajmował się likwidacją struktur gmin żydowskich, ich nieruchomościami i cmentarzami.

Władze nazistowskie potrzebowały Reichsvereinigung jako instrumentu kontrolnego dla ludności żydowskiej w celu przeprowadzenia tzw. „Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej”. Od początkowych deportacji na jesieni 1941 r. organizacja ta była zmuszona do współdziałania. W jej kompetencjach było więc umieszczanie ludzi w obozach zbiorczych, prowadzenie statystyk odnośnie liczebności gmin żydowskich i wprowadzanie w czyn zarządzeń państwowych władz zwierzchnich. W lipcu 1942 r. rozpoczęto akcję specjalną przeciwko Prezydium i Zarządowi Reichsvereinigung wraz z uwięzieniami i deportacjami włącznie. Wszyscy „pełnożydowscy” zatrudnieni musieli zostać zastąpieni w marcu 1943 r. przez uprzywilejowanych „niepełnych” Żydów. Oficjalna likwidacja Reichsvereinigung nastąpiła 10 lipca 1943 r. Placówka centralna w Berlinie została zamknięta, zajęto pożytki finansowe a pozostałych pięciu „niearyjskich” członków Zrzeszenia deportowano.

Beate Meyer z Yad Vashem napisała w 2000 r. ciekawy artykuł dot. Reichsvereinigung jako prototypikalnego Judenratu w III Rzeszy [xv]. Opisuje ona tam okres działania „resztkowego” Reichsvereinigung w latach 1943 -1945, z którego to kresu pochodzi wzmiankowana przez nas szczątkowa korespondencja Berlina z Opolem i Gliwicami [xvi].

Na zakończenie naszych rozważań byłoby na miejscu dokładnie określić podstawy prawne i kompetencje Reichvereinigung der Juden in Deutschland , które powstało w lipcu 1939 r. jako jedyny prawny przedstawiciel ludności żydowskiej w Niemczech oraz dysponent całego majątku gmin żydowskich. W dniu 4 lipca 1939 r., gdy w USA świętowano Dzień Niepodległości - w III Rzeszy wprowadzano dziesiąte zarządzenie rasistowskie do Prawa Obywatelskiego Rzeszy.

Przepisy wspomniane zawierały statut ww. Zrzeszenia Żydów w Niemczech i na podstawie § 3 Prawa Obywatelskiego Rzeszy z 15 września 1935 r. [xvii].

Następujące uregulowania statutowe zostały wprowadzone :

Artykuł I

Reichsvereinigung der Juden

§ 1

1) Żydzi będą zorganizowani w Reichsvereinigung.

2) Reichsvereinigung jest legalnie działającym Zrzeszeniem. Jego nazwa to "Reichsvereinigung der Juden in Deutschland," a jego siedzibą jest Berlin.

3) Reichsvereinigung posiada lokalne oddziały w postaci gmin żydowskich.

§ 2

1) Celem Reichsvereinigung jest popieranie emigracji Żydów.

2) Reichsvereinigung jest również

a) Odpowiedzialne za żydowski sytem szkolny;

b) Odpowiedzialne za niezależny żydowski system opieki społecznej.

3) Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy jest upoważniony do przekazania dalszych odpowiedzialności dla Reichsvereinigung.

§ 3

1) Wszystkie żydowskie podmioty prawne, jak również bezpaństwowi Żydzi rezydujący na obszarze Rzeszy oraz ci, którzy normalnie tutaj mieszkają , przynależą do Reichsvereinigung.

2) W mieszanym małżeństwie żydowski współmałżonek jest członkiem tylko gdy

a) mąż jest żydowskim małżonkiem i nie ma potomstwa z małżeństwa, lub

b) jeśli potomstwo uważane jest za Żydów .

3) Żydzi zagranicznej narodowości i ci pozostający w mieszanych małżeństwach, który nie są członkami pod punktem 2), mogą przyłączyć się Reichsvereinigung dobrowolnie.

§ 4

Reichsvereinigung jest poddane nadzorowi Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy ; jej wewnętrzne przepisy wymagają jego akceptacji.

§ 5

1) Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy może rozwiązywać żydowskie stowarzyszenia, organizacje i instytucje lub nakazać im przyłączenie się do Reichsvereinigung.

2) W przypadku ww. rozwiązania stosuje się zasady prawa cywilnego ... Po zlikwidowaniu zgromadzone fundusze rozwiązanej żydowskiej organizacji będą transferowane do Reichsvereinigung.

3) W przypadku włączenia mienia żydowskich organizacji dzieje się to przez transfer do Reichsvereinigung. W tym przypadku nie następuje likwidacja. Reichsvereinigung będzie w pełni odpowiedzialny za całą własność oraz zobowiązania włączonych organizacji.

4) Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy może odwołać lub poprawić podstawy prawne i decyzje żydowskich stowarzyszeń, organizacji, i instytucji, gdy zawierają one regulacje prawne niezgodne z ustawami o dysponowaniu funduszami...

Artykuł II

Żydowski System Szkolny

§ 6

1) Reichsvereinigung jest zobligowany do zapewnienia szkolnictwa dla Żydów.

2) Reichsvereinigung powinno ustanowić wymaganą liczbę szkół podstawowych i zarządzać nimi. Dodatkowo powinno prowadzić średnie i wyższe szkolnictwo, jak również szkół profesjonalnych i technicznych i innych szkół lub kursów w celu pomocy w emigracji Żydów.

3) Reichsvereinigung jest odpowiedzialne za szkolenie i wyższe studia nauczycieli w szkołach, które prowadzi.

4) Szkoły prowadzone przez Reichsvereinigung są uważane za szkoły prywatne.

§ 7

Żydzi mogą uczęszczać tylko do szkół prowadzonych przez Reichsvereinigung. Są oni zobligowani do uczęszczania do tych szkół zgodnie z ogólnymi regulacjami prawnymi odnośnie obowiązkowej edukacji.

§ 8

1) Istniejące publiczne i prywatne szkoły żydowskie i ... inne ustanowienia edukacyjne żydowskie będą rozwiązane o ile Reichsvereinigung nie zdoła wcielić ich do daty ustanowionej przez Ministra Nauki, Edukacji i Wychowania Narodowego Rzeszy.

2) Własność Żydów używana przez ustanowienia edukacyjne żydowskie zostaje scedowana na prośbę Reichsvereinigung za odpowiednią kompensacją.

§ 9

Nauczyciele w szkołach żydowskich, którzy znajdują się w służbie cywilnej zostają emerytowani od dnia 30 czerwca 1939 r. Są oni zobligowani do akceptacji zatrudnienia w szkołach żydowskich oferowanego im przez Reichsvereinigung....

§ 10

Przepisy prawne Rzeszy i ustawodawstwo krajowe odnośnie edukacji Żydów, w szczególności o dopuszczeniu Żydów do szkół, zakładanie i prowadzenie publicznych szkół żydowskich, jak również wspieranie ich publicznymi funduszami dla celu pouczenia ich wg nakazów żydowskiej religii są odwołane.

§ 11

Żydowski system szkolny jest poddany nadzorowi Ministra Nauki, Edukacji i Wychowania Narodowego Rzeszy.

Artykuł III

Żydowska Pomoc Społeczna

§ 12

Reichsvereinigung jako ciało odpowiedzialne za niezależną żydowską opiekę społeczną jest zobligowane ... do adekwatnej pomocy w potrzebach dla Żydów, do której publiczna opieka społeczna nie jest zobligowana. To wymaga zaopatrywania instytucji powołanych do tego celu dla pożytku Żydów, którzy są w potrzebie ku pomocy instytucjonalnej.

Artykuł IV

Końcowe Postanowienia Ogólne

§ 13

Nie podlegają kompensacji niekorzyści powstałe poprzez to rozporządzenie.

§ 14

1) Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy ogłasza publicznie klauzule prawne konieczne do wprowadzenia w życie tych przepisów.

2) Żydowski sytem szkolny jest zainteresowany klauzulami prawnymi uczynionymi przez Ministra Nauki, Edukacji i Wychowania Narodowego Rzeszy w koordynacji z Ministrem Spraw Wewnętrznych Rzeszy...

Berlin, 4 lipca 1939 r.

Minister Spraw Wewnętrznych Rzeszy – Frick

Delegat Wodza – R. Hoess

Minister Nauki, Edukacji i Wychowania Narodowego Rzeszy - Rust

Ministra Spraw Kościelnych Rzeszy – Kerrl

W podsumowaniu należy uzupełnić, iż w omawianym okresie prawie wszyscy Żydzi górnośląscy zostali już wywiezieni na Zagładę do Oświęcimia, Terezina i innych ośrodków zagłady na wschodzie. Ich pamięci poświęcam to krótkie opracowanie.



[i] Reichsgesetzblatt , I, 1939, ss. 1097-1099.

[ii] J.Oszytko, Jewish Matters in the 1939s in the Archives of the Opole Gestapo, [w:] Jews in Silesia, Cracow 2001, s. 385.

[iii] Bundesarchiv Berlin, Reichsvereinigung der Juden in Deutschland, sygn. R 8150/727.

[iv] Tamże.

[v] Tamże.

[vi] Tamże.

[vii] Tamże.

[viii] Tamże.

[ix] Tamże.

[x] Bundesarchiv Berlin, Reichsvereinigung der Juden in Deutschland, sygn. R 8150/735.

[xi]Tamże., ss.205.209. 203.

[xii] Tamże, ss. 202-204.

[xiii] Bundesarchiv Berlin, Reichsvereinigung der Juden in Deutschland, sygn. R 8150/727.

[xiv] Tamże.

[xv] B. Meyer, The Reichsvereinigung of Jews in Germany - A Prototypical Judenrat?, Yad Vashem 2000.

[xvi] B. Meyer, The Reichsvereinigung of Jews in Germany - A Prototypical Judenrat?, Yad Vashem 2000, s.12.

[xvii] Reichsgesetzblatt, I, s. 1146

1 Comments:

Blogger michelingals50951422 said...

i thought your blog was cool and i think you may like this cool Website. now just Click Here

9:50 AM  

Post a Comment

<< Home